Krótka historia pałacu w Slatiňanach

Historia pałacu sięga co najmniej XIV wieku, kiedy w tym miejscu po raz pierwszy wspomniano o średniowiecznej gotyckiej twierdzy, po której jednak nie zachował się ani dokładniejszy opis, ani wizerunki. Z najstarszej udokumentowanej budowli przetrwały jedynie piwnice. W XVI wieku twierdzę rozebrano i zastąpiono ją budynkiem pałacowym. Kolejne znaczące prace budowlane miały miejsce dopiero w XVIII wieku, kiedy książęta z rodu Auerspergów nabyli Slatiňany poprzez małżeństwo. Ze względu na obecność rodziny Auerspergów w Slatiňanach w latach 1746–1942 – czyli przez niemal 200 lat – ród ten uważa się za najważniejszy w historii pałacu. Pałac pełnił przede wszystkim funkcję letniej i myśliwskiej rezydencji, a sposób wykorzystywania jego poszczególnych części zmieniał się na przestrzeni lat.

W drugiej połowie XIX wieku znaczenie pałacu zmieniło się wraz z przybyciem Františka Josefa z Auerspergów (1856–1938). Traktował on pałac w Slatiňanach jako swój dom i spędzał tu znaczną część roku razem z żoną Wilhelminą oraz ich pięciorgiem dzieci. Przejawiało się to przede wszystkim w licznych modernizacjach, które uczyniły z pałacu komfortowo wyposażone miejsce do życia rodzinnego. Zainstalowano instalację ciepłej i zimnej wody, centralne ogrzewanie, elektryczność oraz telefon; pałac posiadał również siedem łazienek i dziesięć toalet. Wszystko to sprawiło, że Slatiňany były nieprzerwanie zamieszkane aż do końca II wojny światowej.

František Josef z Auerspergów należał do najwyżej postawionych przedstawicieli arystokracji, z dostępem do dworu cesarskiego, gdzie pełnił funkcję szambelana oraz tajnego radcy. Wyróżniał się jako znakomity gospodarz, przykładny ojciec i mąż, a także zapalony miłośnik koni. Po upadku monarchii i powstaniu republiki przyjął obywatelstwo czechosłowackie z prawem zamieszkania w Slatiňanach, jednak – podobnie jak wielu innych przedstawicieli dawnej szlachty – wycofał się z życia publicznego. Upadek monarchii przeżywał bardzo ciężko, ponieważ był głęboko zakorzeniony w monarchii i wierze katolickiej oraz złożył przysięgę dwóm dla niego niepodważalnym autorytetom – Bogu i cesarzowi.

Książę Auersperg coraz bardziej zamykał się w swoim własnym świecie i w bezpieczeństwie najbliższej rodziny. W pierwszej ćwierci XX wieku musiał niestety zmierzyć się ze śmiercią nie tylko ukochanej żony Wilhelminy z domu Kinsky (1857–1909), lecz także dwojga dzieci – Charlotty (1885–1907) i Vincenza (1880–1919). Jego życie w okresie Pierwszej Republiki Czechosłowackiej było podzielone między zarządzanie dobrami rodzinnymi, które w latach dwudziestych starał się ochronić przed reformą rolną, a życie rodzinne, na które składały się przede wszystkim wizyty rodzeństwa, córek i wnuków.

Wkrótce po przejęciu pałacu przez państwo rozpoczęto systematyczne rozwożenie oryginalnego wyposażenia do różnych instytucji kulturalnych, w tym do Muzeum Historii Wojskowości, Muzeum Narodowego, Muzeum Náprstka, Muzeum Rzemiosła Artystycznego, Instytutu Historii Sztuki Akademii Nauk oraz do pałacu w Žlebach, który podlegał Narodowej Komisji Kultury. Dzięki wyjątkowemu autorytetowi profesora uniwersyteckiego i czołowego czeskiego hipologa Františka Bílka, znanego z udanej regeneracji rasy starokladrubskich koni maści karej, a zwłaszcza konia Przewalskiego, już w 1947 roku w pałacu w Slatiňanach powstało Państwowe Muzeum Hipologiczne, które po raz pierwszy otworzyło swoje podwoje dla zwiedzających 1 października 1950 roku.

Pod względem budowlanym pałac w okresie powojennym pozostawał na marginesie zainteresowania i większych inwestycji; niektóre części budynku zostały nawet rozebrane. W latach pięćdziesiątych usunięto między innymi balkon zbudowany wzdłuż zachodniego skrzydła wraz z przeszkloną narożną loggią, a także zwijane markizy i okiennice żaluzjowe. Z dachu zdjęto oryginalne czerwone dachówki typu „bóbr”, które zastąpiono miedzianymi gontami. Stopniowy proces renowacji zabytku został na pewien czas przerwany przez spór restytucyjny wywołany żądaniem Matthiasa Trauttmansdorffa, syna ostatniego właściciela pałacu, o zwrot skonfiskowanego majątku. Spór sądowy trwał czternaście lat i został zakończony dopiero w 2006 roku na wniosek samego powoda. W tym czasie pałac był już uznany za narodowy zabytek kultury i znajdował się pod zarządem Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

W latach 2017–2020 znaczna część zespołu pałacowego przeszła gruntowną renowację.